مشکلات شایع تخمدان که نباید نادیده گرفته شوند

سلامت تخمدان‌ها بخش حیاتی سلامت باروری و عمومی زنان است. بسیاری از مشکلات مربوط به تخمدان در مراحل اولیه ممکن است علائم واضحی نداشته باشند، اما نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند منجر به عوارض جدی‌تری شود. در این مقاله به برخی از شایع‌ترین مشکلات تخمدان که باید جدی گرفته شوند، می‌پردازیم.

کیست تخمدان: همراه همیشگی یا زنگ خطر؟

کیست‌های تخمدان کیسه‌های پر از مایع یا نیمه‌جامد هستند که روی تخمدان رشد می‌کنند. اکثر کیست‌ها بی‌خطر بوده و خودبه‌خود طی چند دوره قاعدگی از بین می‌روند. با این حال، برخی از آن‌ها می‌توانند دردناک باشند یا نشانه‌ای از یک مشکل جدی‌تر باشند.

انواع شایع کیست تخمدان:

• کیست‌های فانکشنال (عملکردی): این‌ها رایج‌ترین نوع کیست هستند و با چرخه قاعدگی مرتبطند. شامل کیست‌های فولیکولی و کیست‌های جسم زرد می‌شوند که معمولاً طی 1 تا 3 ماه از بین می‌روند.
• کیست‌های پاتولوژیک (غیرعملکردی): این کیست‌ها به چرخه قاعدگی ربطی ندارند و ممکن است نیاز به بررسی و درمان بیشتری داشته باشند. شامل:
• کیست‌های درموئید (تِرموئیید): حاوی بافت‌هایی مانند مو، پوست و دندان.
• کیست‌های آندومتریوما (کیست شکلاتی): مرتبط با بیماری آندومتریوز.
• کیست‌های سیستادنوم: کیست‌های پر از مایع که می‌توانند بزرگ شوند.
• کیست‌های سرطانی (بدخیم): که نادرتر هستند اما نیاز به تشخیص و درمان فوری دارند.

چه زمانی باید نگران کیست تخمدان بود؟

• درد شدید و ناگهانی: این می‌تواند نشانه پیچ خوردگی تخمدان یا پارگی کیست باشد که یک مشکل کاملا اورژانسی است.
• احساس پری یا سنگینی در شکم: به‌خصوص اگر با گذشت زمان بدتر شود.
• تغییرات در چرخه قاعدگی: قاعدگی نامنظم یا لکه‌بینی بین دوره‌ها.
• نفخ مداوم یا احساس سیری سریع.
• درد هنگام رابطه جنسی.

اگر شما هم در مورد کیست تخمدان و علائم آن نگرانی دارید، مراجعه به پزشک و انجام معاینات لازم اولین و بهترین قدم است.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): فراتر از کیست

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یک اختلال هورمونی شایع در زنان در سنین باروری است. این سندرم با عدم تعادل هورمونی مشخص می‌شود که می‌تواند منجر به مشکلات متعددی از جمله قاعدگی نامنظم، افزایش سطح هورمون‌های مردانه (آندروژن) و تخمدان‌های پلی‌کیستیک (وجود تعداد زیادی فولیکول کوچک در تخمدان‌ها) شود.

علائم PCOS:

• قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی.
• آکنه شدید: به‌خصوص در ناحیه چانه و فک.
• رشد موهای زائد (هیرسوتیسم): در صورت، سینه، شکم یا پشت.
• ریزش موی سر: شبیه الگوی مردانه.
• افزایش وزن یا مشکل در کاهش وزن: به‌خصوص تجمع چربی در ناحیه شکم.
• مشکلات باروری: به دلیل تخمک‌گذاری نامنظم یا عدم تخمک‌گذاری.

PCOS یک بیماری مزمن است که نیاز به مدیریت طولانی‌مدت دارد. تغییرات سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب و در برخی موارد دارو، کلید کنترل علائم و پیشگیری از عوارض بلندمدت مانند دیابت نوع 2، بیماری‌های قلبی و آپنه خواب است.

پیچ خوردگی تخمدان (Torsion): یک اورژانس پزشکی

پیچ خوردگی تخمدان زمانی اتفاق می‌افتد که تخمدان به دور خود می‌چرخد و جریان خون به آن مختل می‌شود. این وضعیت بسیار دردناک است و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارد. اغلب در زنانی که کیست‌های بزرگ تخمدان دارند، رخ می‌دهد، اما می‌تواند در هر زنی اتفاق بیفتد.

علائم کلیدی پیچ خوردگی تخمدان:

درد ناگهانی و شدید در ناحیه لگن یا شکم: این درد معمولاً در یک طرف بدن احساس می‌شود و می‌تواند متناوب یا مداوم باشد.

• تهوع و استفراغ: اغلب همراه با درد شدید.
• تب (در موارد نادر): اگر بافت تخمدان شروع به مردن کند.
• احساس پری یا تورم در شکم.

اگر این علائم را تجربه کردید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. هر چه سریع‌تر جراحی برای رفع پیچ خوردگی انجام شود، شانس حفظ تخمدان بیشتر است.

آندومتریوز و کیست‌های شکلاتی

آندومتریوز وضعیتی است که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد می‌کند. این بافت می‌تواند روی تخمدان‌ها نیز رشد کرده و باعث ایجاد کیست‌های پر از خون قدیمی شود که به آن‌ها "کیست شکلاتی" یا آندومتریوما گفته می‌شود.

علائم آندومتریوز و کیست‌های شکلاتی:

قاعدگی دردناک (دیسمنوره): درد شدید لگنی که قبل، حین یا حتی بعد از قاعدگی احساس می‌شود.

• درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونیا).
• درد هنگام دفع ادرار یا مدفوع: به‌خصوص در دوران قاعدگی.
• ناباروری یا مشکلات باروری.
• خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی.

درمان آندومتریوز بسته به شدت علائم و تمایل به بارداری متفاوت است و می‌تواند شامل داروهای مسکن، هورمون‌درمانی یا جراحی باشد.

سرطان تخمدان: تشخیص زودهنگام حیاتی است

سرطان تخمدان یکی از کشنده‌ترین سرطان‌های زنان است، عمدتاً به این دلیل که اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود. علائم آن می‌توانند مبهم باشند و با سایر مشکلات گوارشی یا قاعدگی اشتباه گرفته شوند.

علائم هشداردهنده سرطان تخمدان:

• احساس سیری سریع یا مشکل در غذا خوردن.
• درد مداوم در ناحیه شکم یا لگن.
• نفخ مداوم.
• تغییرات در عادات روده یا مثانه (یبوست یا تکرر ادرار).
• کاهش وزن ناخواسته.

مهم: اگر این علائم برای بیش از چند هفته ادامه داشتند، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. تشخیص زودهنگام شانس درمان را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

هر زنی باید به بدن خود و تغییرات آن توجه کند. مراجعه منظم به پزشک زنان و انجام معاینات دوره‌ای (مانند پاپ اسمیر و سونوگرافی در صورت لزوم) بسیار مهم است.

به‌طور خلاصه، در موارد زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:

تجربه درد شدید و ناگهانی در ناحیه شکم یا لگن.

تغییرات قابل توجه و مداوم در چرخه قاعدگی.

علائم مبهم و مداومی که بیش از چند هفته طول کشیده است (مانند نفخ، احساس پری، درد).

مشکلات باروری.

سلامت تخمدان‌ها مستقیماً بر سلامت کلی زنان تأثیر می‌گذارد. با شناخت علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توانید از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کنید.