دردهای شکمی، اختلال در عملکرد کبد، مشکلات کلیوی یا بیماریهای رودهای تنها بخشی از مسائلی هستند که پزشکان را به سمت استفاده از سونوگرافی شکمی هدایت میکنند. این روش تصویربرداری که کاملاً ایمن و غیرتهاجمی است، یکی از سریعترین و دقیقترین شیوهها برای شناسایی منشاء بیماری در اندامهای داخلی محسوب میشود.
برخلاف دستگاههای اشعه ایکس که با تابش مضر همراهاند، در سونوگرافی از امواج اولتراسوند استفاده میشود؛ امواجی که هیچ خطری برای بدن ندارند و حتی در دوران بارداری نیز بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرند. همین ویژگی باعث شده است سونوگرافی به یک ابزار کلیدی در تشخیص بیماریهای گوناگون تبدیل شود.
سونوگرافی شکم و لگن شامل چه بخشهایی است؟
در سونوگرافی شکم، اندامهای مهمی همچون کبد، طحال، کلیه، پانکراس، کیسه صفرا و آئورت شکمی مورد بررسی قرار میگیرند. پزشک با کمک امواج اولتراسوند میتواند ساختار و عملکرد این اندامها و حتی رگهای اصلی شکمی را مشاهده کند. این موضوع در تشخیص بیماریهایی مثل کبد چرب، سنگ کیسه صفرا یا انسداد روده نقشی حیاتی دارد.
گاهی بیماران با علائمی مثل درد، استفراغ یا خونریزی مراجعه میکنند، اما تشخیص علت دقیق این مشکلات تنها با معاینه ظاهری امکانپذیر نیست. در چنین شرایطی، سونوگرافی ابزاری است که دید مستقیم از وضعیت اندامهای داخلی ارائه میدهد.
کاربردهای اصلی سونوگرافی شکم
- بررسی دردهای شکمی
شایعترین دلیل تجویز سونوگرافی، بررسی علت درد در ناحیه شکم است. منشاء این درد میتواند از کیست تخمدان و مشکلات رحم در بانوان گرفته تا اختلالات کلیوی و کبدی باشد. بدون استفاده از تصویربرداری، یافتن دلیل قطعی چنین دردهایی بسیار دشوار است. (منبع)
- تشخیص بیماریهای نوزادان و کودکان
سبک تغذیه و ساختار بدنی کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد و بسیاری از مشکلات آنها تنها با سونوگرافی قابل شناسایی است. استفراغ یا اسهال مکرر در نوزادان یکی از نمونههایی است که پزشکان برای تشخیص دقیق، از سونوگرافی شکمی استفاده میکنند.
- بررسی وضعیت جنین
هیچ ابزاری به اندازه سونوگرافی برای بررسی سلامت جنین قابل اعتماد نیست. پزشک میتواند عملکرد کلیهها، قلب و حتی ساختار شکمی جنین را در دوران بارداری مشاهده کند. به عنوان مثال، نارسایی کلیه در دوران جنینی با همین روش قابل تشخیص است.
انواع سونوگرافی شکمی
مهمترین انواع سونوگرافی شکمی بر اساس بخشهای مختلف بدن به شرح زیر هستند:
سونوگرافی کلیه: بررسی عفونتها و نارساییهای کلیوی.
- سونوگرافی روده: تشخیص مشکلاتی مانند انسداد روده بزرگ.
- سونوگرافی رحم و تخمدان: بررسی بیماریهایی مثل کیست، تومور یا عفونتهای رحمی.
- سونوگرافی کبد: شناسایی اختلالات کبد و کیسه صفرا مانند سنگ صفراوی یا کبد چرب.
بهترین زمان و شرایط انجام سونوگرافی شکم و لگن
برای بهدستآوردن دقیقترین نتایج، معمولاً توصیه میشود:
- ناشتا بودن: طبق نظر کارشناسان معتبر ۶ تا ۸ ساعت قبل از سونوگرافی چیزی نخورید تا معده و رودهها خالی باشند.
- پر بودن مثانه: بهویژه در سونوگرافی لگن، نوشیدن آب پیش از آزمایش کیفیت تصاویر را افزایش میدهد.
- زمان صبحگاهی: به دلیل خالی بودن معده و کاهش گاز رودهها، تصاویر واضحتر خواهند بود.
همچنین بانوان بهتر است برای سونوگرافی لگن به چرخه قاعدگی خود توجه داشته باشند. معمولاً روزهای ابتدایی چرخه (۱ تا ۱۴) بهترین زمان برای بررسی دقیق رحم و تخمدانهاست.
روند انجام سونوگرافی شکم
در این روش، بیمار به پشت روی تخت دراز میکشد. ژل مخصوص روی شکم مالیده میشود تا امواج بهراحتی از پوست عبور کنند. سپس پروب دستگاه روی پوست حرکت داده میشود و امواج بازتابی به تصویر تبدیل میگردند. این تصاویر در لحظه روی مانیتور قابل مشاهدهاند و پزشک میتواند اندامها را بررسی کند.
بیماریهایی که با سونوگرافی شکم تشخیص داده میشوند
- سرطانها و تومورهای رحم و تخمدان
- سنگ کیسه صفرا و انسداد مجاری صفراوی
- کبد چرب و سایر بیماریهای کبدی
- انسداد روده و مشکلات گوارشی
- اختلالات عروقی در آئورت شکمی
- سونوگرافی سهبعدی؛ دقت بیشتر در تشخیص
با پیشرفت فناوری، سونوگرافی سهبعدی امکان تصویربرداری دقیقتر از ساختارهای شکمی را فراهم کرده است. این روش در تشخیص بیماریهای زنان، بررسی رحم و تخمدانها و حتی ارزیابی وضعیت جنین کاربرد گستردهای دارد.
دستگاههای مورد استفاده؛ از مدلهای مبله تا سونوگرافی هندهلد
در گذشته تنها دستگاههای مبله و بزرگ در مراکز تصویربرداری برای انجام سونوگرافی وجود داشتند. این دستگاهها نیازمند مراجعه حضوری، صرف زمان زیاد و استفاده توسط تکنسینهای متخصص بودند.
امروز اما نسل جدیدی از تجهیزات با عنوان سونوگرافی هندهلد (Handheld Ultrasound) وارد میدان شده است. این دستگاهها کوچک، قابلحمل و بسیار کارآمد هستند. پزشک میتواند آنها را در مطب یا حتی منزل بیمار بهکار گیرد و روند تشخیص را سرعت بخشد.
مزایای دستگاه سونوگرافی هندهلد:
- اتصال آسان به گوشی موبایل، لپتاپ یا تبلت برای نمایش تصاویر.
- وزن سبک و قابلیت جابهجایی سریع.
- مناسب برای بیمارانی که امکان حرکت یا مراجعه به مراکز تصویربرداری را ندارند.
- دقت بالا در حد دستگاههای کلینیکی.
این دستگاهها نهتنها در تشخیص بیماریهای شکمی، بلکه در دامپزشکی و بررسی سایر اندامهای بدن نیز بهکار میروند.
نتیجهگیری
سونوگرافی شکم و لگن یکی از اصلیترین ابزارهای پزشکی برای تشخیص دقیق بیماریهای اندامهای داخلی است. از بررسی سادهترین مشکلات گوارشی تا شناسایی بیماریهای پیچیده کبدی یا رحمی، این روش همواره در خط مقدم تشخیص قرار دارد.
با ورود دستگاههای سونوگرافی پرتابل و هندهلد، محدودیتهای گذشته از میان رفتهاند. پزشکان امروز میتوانند در کوتاهترین زمان و حتی در خارج از مراکز درمانی به این فناوری دسترسی داشته باشند. اگر بهدنبال یک ابزار سریع، ایمن و کارآمد برای تشخیص بیماریهای شکمی هستید، سونوگرافی بهترین انتخاب است. و اگر پزشک یا کلینیکی بهدنبال ارتقای سرعت تشخیص بیماران خود است، دستگاههای هندهلد میتوانند آیندهای متفاوت در تصویربرداری پزشکی رقم بزنند.
- ۰۴/۰۶/۳۱